Есек семірсе, иесін тебер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Есек семірсе, иесін тебер» мақалы тойынған, мансапқа не дәулетке жеткен кейбір адам бұрынғы қамқорын, еңбегін сіңірген жанды менсінбей кететінін білдіреді. Тура мағынасында семірген есек өз иесіне мінез көрсетіп, теуіп жіберуі мүмкін. Астарлы мағынасында адам тоқшылыққа, билікке, жақсы жағдайға жеткенде тәкаппарланып, өзіне жақсылық жасаған кісіні ұмытып кетпеуі керек деген ескерту бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есек» — мінезі қыңыр, жуас көрінгенмен, кейде долы бола алатын жануардың бейнесі. «Семіру» — тоқшылық, қолы жету, жағдайының жақсаруы. Ал «иесін тебу» — жақсылықты ұмыту, кішіпейілділіктен айырылу, қарсы келу дегенді меңзейді. Халық бұл образ арқылы адамның ішкі тәрбиесі сыналатынын аңғартады: байлық немесе табыс мінезді түземесе, оны бұза да алады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам қызметте өсіп, бұрын көмектескен әріптестерін менсінбей, тек өз пайдасын ойлай бастаса, жұрт осы мақалмен оның мінезін сынайды. Яғни, қандай биікке шықса да, адам кішіпейіл болып, жақсылықты ұмытпауы керек.