Есек құлағының ұзындығына мақтанар,
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өзінде шын мәнді артықшылық болмаса да, пайдасыз немесе ұсақ нәрсеге мақтанып, өзін өзгеден жоғары санауын әжуалайды. Есектің құлағы ұзын болуы — оның табиғи белгісі ғана, ал «есалаңның жүзі қызыл» деуі — ұяттан не ұрыншақтықтан болатын күйді меңзейді. Яғни, мақтанарлық ісі, еңбегі, ақылы жоқ адам болмашы сыртқы белгіге сүйеніп кеуделенеді. Астарында «нағыз адам мақтанды сырттан емес, еңбектен, мінезден, ақылдан іздейді» деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «есек» образы — ақылы мен талғамы төмен, бірақ өз әлін білмейтін адамға ишара. «Құлағының ұзындығы» — табиғи, кездейсоқ белгі; ол шын жетістік емес. Ал «есалаң жүзінің қызылдығы» — ашумен қызару, ұялып булығу немесе орынсыз желпіну сияқты күйді білдіреді. Бұл образдар арқылы халық өзіне лайық қасиеті жоқ адамның даңғазасын күлкі етіп көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, сыртқы көрініс пен жасанды беделге қатты әуестенетін адамдарға қатысты орынды айтылады. Мысалы, біреу еш еңбектенбей-ақ қымбат телефон ұстап, киімін көрсетіп, өзін ерекше санаса, оның бұл мінезін осы мақалмен сынауға болады.
Esalań júziniń qyzyldyǵyna maqtanar.