Еділ басынан былғанып, сағасынан тұнады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның, істің не қоғамның күйі басынан қалай басталса, соңғы нәтижесі де соған қарай қалыптасатынын білдіреді. Егер өзеннің бастауында лай болса, төменге қарай ағып, сағасына жеткенде ғана тұнады; дәл сол сияқты, алғашқы қадамда кеткен қате, тәртіпсіздік немесе былық уақыт өте келе азайып, реттелуі мүмкін, бірақ ол үшін аралықта көп ауыртпалық көрінеді. Астарлы мағынасы — істі басынан дұрыс бастау, түпкі негізін таза ұстау.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы Еділ — үлкен өзен, яғни өмір ағыны мен ұзақ жолдың бейнесі. «Басынан былғану» — бастаудағы қателік, түсініксіздік, араласқан күй. «Сағасынан тұну» — уақыт өте келе лайдың шөккені, істің ашылып, ретке келуі. Бұл образдар адамның өміріндегі тәртіп, шыдам, тәжірибе арқылы ғана тазарып, айқындалатын жағдайларды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал жұмысты, оқу процесін не тәрбиені бастапқы кезеңнен дұрыс ұйымдастыру керегін ескертеді. Мысалы, бір оқушы тоқсан басында сабаққа салғырт қарап, кейін үлгерімі төмендеп кетеді; соңында бәрін қайта түзету үшін көп күш жұмсайды. Сондықтан істі әуелден дұрыс бастау — ең тиімді жол.