Доңызға таяқ қана өтер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: доңызға әсер ететін нәрсе — таяқ, яғни ол тек күшпен ғана тыйылады. Астарлы мағынасы: кейбір адамға сөз өтпейді, ақылға келмейді, сондықтан оларды жөнге салу үшін қатаң шара, нақты талап немесе берік тәртіп керек дегенді білдіреді. Мақал мінезі ауыр, айтқанға көнбейтін, бірдеңені тек күшке сүйеніп түсінетін кісілер туралы ескерту ретінде айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «доңыз» — жағымсыз, қырсық, тәртіпке көнбейтін мінездің бейнесі. Ал «таяқ» — жазалау ғана емес, шектеу, тәртіп, ымырасыз талаптың символы. Халық мұндай образ арқылы адам мінезіндегі өрескел қылықты ашық көрсетіп, «жақсы сөзге жүрмесе, нәтижелі шара керек» деген ойды береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал заңды бұзған, ескертуге құлақ аспайтын адамға байланысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер бірнеше рет ескертілсе де, жұмыс тәртібін сақтамаса, басшылық оған қатаң шара қолданады. Сонда жұрт: «Доңызға таяқ қана өтер» деп, тәртіпсіздікке жұмсақтық әрдайым әсер ете бермейтінін меңзейді.