Диқан жауында тыяды,
Балықшы дауылда тыяды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Диқан өз еңбегін жауын-шашынға қарап жоспарлайды: егіннің өсуі мен өнімнің мол болуы үшін ауа райын, ылғалды дұрыс бағалайды. Ал балықшы теңізде не өзенде дауыл тұрған кезде ауға шықпай, қауіптен сақтанып, кәсібін уақытша тоқтатады. Мақалдың астарлы мағынасы — әр кәсіптің өз заңы, өз уақыты бар; ақылды адам жағдайды ескеріп, орынсыз тәуекелге бармайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «диқан» — жермен, егінмен күн көретін еңбек адамының бейнесі. «Жау» — жай ғана қауіп емес, егінге нәр беретін жауын-шашын мағынасында да қолданылады. «Балықшы» су үстіндегі кәсіп иесі, ал «дауыл» — табиғаттың тосын күші, қатер мен қолайсыздықтың белгісі. Осы екі образ арқылы халық еңбек пен сақтықты қатар ұғындырған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де өзекті: кез келген іс-қимылда жағдайды бақылап, тәуекелді ойлап әрекет ету керек. Мысалы, фермер егістікті суару кестесін ауа райына қарай өзгертсе, ал балықшы қатты желде көлге шықпай, қауіпсіздікті бірінші орынға қояды. Яғни, табысқа жеткізетін нәрсе — тек еңбек емес, дер кезінде дұрыс шешім қабылдау.
Balyqshy daýylda tyıady.