Дәлелсіз сөз -
соққан жел, ұшқан тозаң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Дәлелсіз айтылған сөздің салмағы жоқ, ол жел сияқты ұйытқып, тез тарап кетеді де, артында нақты із қалдырмайды. Мұндай сөзге сенім арту қиын, өйткені оның шындығы тексерілмеген. Астарлы мағынасы — әрбір пікір мен уәждің негізі болуы керек, ал бос сөз адамды да, елді де шатастырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «соққан жел» — бағыты тұрақсыз, бір сәтте өтіп кететін, қолға ұстатпайтын нәрсенің бейнесі. Ол дәлелсіз сөздің тұрақсыздығын көрсетеді. «Ұшқан тозаң» — көзге көрінгенімен, ілікпейтін, жұртқа пайдасы жоқ ұсақ нәрсе. Бұл теңеу сөздің мәнсіз, әлсіз, негізсіз екенін аңғартады. Екі образ да дәлелсіз әңгіменің бос қаңқу екенін әсерлі түрде жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, пікірталаста, өсек пен қауесет көбейген кезде өте орынды айтылады. Мысалы, біреу дәлелсіз ақпарат таратып, «жоба жабылады» деп жұртты дүрліктірсе, оған сенбей, нақты дерек сұрау керек. Яғни, кез келген сөздің шын-өтірігін дәлелмен тексеру қажет екенін ескертеді.
soqqan jel, ushqan tozań.