Бұралқы ит үріп жағады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Бұралқы ит үріп жағады» деген мақал сырттан келген, өз орнын таппаған немесе ел ішіне жат мінез көрсететін адамның бос сөзге, орынсыз айқайға, ұсақ дауға бейім болатынын меңзейді. Мұнда тура мағынада адасқан, иесіз иттің үріп, тыныштық бермейтіні айтылса, астарлы мағынада – тұрақсыз, жауапсыз, пайдасыз әрекет ететін жанның елге де, іске де берекесі жоқ екені аңғарылады. Халық мұндай адамды сабырсыз, өзіне де, өзгеге де тыныштық бермейтін мінез иесі ретінде сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бұралқы ит» – иесіз, панасыз, бағыты жоқ жанның бейнесі. Ал «үру» – орынсыз сөйлеу, айқайлау, біреуге тиісу, дау шығару сияқты қылықтарды білдіреді. «Жағады» сөзі бұл әрекеттің айналаға жайылып, жұрттың мазасын алатынын көрсетеді. Яғни образ арқылы халық тұрақсыздық пен бос даурықпаның зиянын өте дәл суреттеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал өз пікірін дәлелдемей, тек айқаймен, өсекпен немесе интернеттегі шуымен көзге түскісі келетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір топ адам ортақ мәселені сабырмен шешіп жатқанда, араларынан біреу дәлелсіз айқай шығарып, жұрттың ынтымағын бұзса, оны осы мақалмен сипаттауға болады. Мұнда негізгі ой — бос сөзден гөрі байыпты мінез маңызды.