Бөрі - бақауыл, түлкі - жасауыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал аң-құстың мінезін адам ісіне теңеп, әрқайсысының табиғи болмысын көрсетеді. Тура мағынасында бөрі күзетші, қорған секілді, ал түлкі жол көрсетуші не қызметші іспетті бейнеленеді. Астарлы мағынасы — өмірде әркімнің өз айласы, өз міндеті, өз орны бар. Бөрі — күштің, өктемдіктің белгісі; түлкі — айла мен есептің белгісі. Халық осы арқылы дүниеде тек күш емес, қулық пен сақтық та қатар жүретінін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Бөрі образы қаталдықты, батылдықты әрі қауіпті білдіреді. Ол ешкімге оңай бас имейтін, тіпті күзетші қызметіндегі де сақ, тегеурінді күшті меңзейді. Түлкі образы болса, ептілік, айлакерлік, тез бейімделу сияқты қасиеттерді танытады. «Бақауыл» мен «жасауыл» сөздері де билікке жақын қызмет иелерін елестетіп, мақалға салмақ береді. Яғни халық аң мінезі арқылы адам мінезінің әр қырын көрсетіп отыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кейде қызмет пен мінездің сәйкестігін әжуалап айтуда қолданылады. Мысалы, бір ортада қаталдығымен танылған адам тәртіпті қадағалап жүрсе, ал тілге шешен, айласы бар адам ұйымшыл топты алға сүйресе, осы мақал еске түседі. Яғни, әр іске сай адам керек деген ойды жеткізеді.