Біреу тойып секіреді,
Біреу тоңып секіреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің секіруі тоқтықтан, енді біреудің секіруі тоңғандықтан. Астарлы мағынасы — адамдардың іс-әрекеті мен қуанышының, тіпті қимылының өзі де бірдей себептен тумайды. Бір адам молшылық пен жайлылықтың әсерінен көңілденіп жүрсе, екіншісі жоқшылық, суық, қиналыс сияқты мұқтаждықтан әрекет етеді. Мақал өмірде әркімнің жағдайы әртүрлі екенін, сырт көзге бірдей көрінген қимылдың артында басқа себеп жататынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Тойып секіру» — тоқшылықтың, қанағаттың, сергек көңілдің белгісі. Ал «тоңып секіру» — қиналыс пен қысылудың көрінісі. Мұнда секіру қимылы екі түрлі халді бейнелейтін ортақ образ болып тұр. Халық осы арқылы адамның мінезі, көңіл күйі, әрекеті жағдайына байланысты өзгеретінін өте ықшам әрі ұтымды жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адамдарды асығыс бағаламауға үйретеді. Мысалы, біреу жұмыста белсенді, қуанышты көрінсе, оны тек «көңілді адам» деу аздық етеді; оның жағдайы жақсы болуы мүмкін. Ал екінші біреу тым тынымсыз жүрсе, оның артында асығыс тапшылық, қысым, жауапкершілік жатуы ықтимал. Сондықтан мақал біреудің әрекетіне тереңірек қарауға шақырады.
Bireý tońyp sekiredi.