Бір мал арқан тоздырар,
Екі мал табан тоздырар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ғана малды күнде арқандап ұстау арқанды тоздырады, ал екі малды қатар бағу, айдап-бағу адамның табанын тоздырады. Астарлы мағынасы — мал көбейсе, оны күту де, қадағалау да, еңбек те арта түседі. Яғни аз дүние аз шаруа сияқты көрінгенімен, оның өзі күтімді, жауапкершілікті қажет етеді; ал көптің қамы тіпті ауыр болады. Мақал адамға әр істің өз машақаты бар екенін, байлық пен ырыстың артында еңбек жататынын ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арқан» — мал байлайтын құрал, ал «табан» — жол жүріп, жүріп-тұрудың белгісі. «Арқан тозу» мал ұстаудың күнделікті әуресін, «табан тозу» мал соңында жүріп шаршауды білдіреді. Демек, қазақ тұрмысындағы мал шаруашылығының ауыр да жауапты тіршілігі бейнелі түрде көрсетілген. Бұл образдар еңбектің көзге көрінбейтін, бірақ үздіксіз жүретін қырын дәл ашады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал тек малға емес, кез келген іске қатысты айтылады. Мысалы, бір үйде екі-үш жеке кәсіп басталса, оны жүргізу үшін уақыт, күш, шыдам және бақылау көбейеді. Яғни іс артқан сайын жауапкершілік те еселенеді. Сондықтан мақал адамды мүмкіндігін дұрыс бағалап, дайындықпен әрекет етуге шақырады.
Eki mal taban tozdyrar.