Бір күн қарны ашқаннан,
Қырық күн ақыл сұрама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал аш адамның ақыл айтуға, жөн сілтеуге онша жарамайтынын білдіреді. Тура мағынасында қарны ашқан адам аштықтың азабын тартып, ойын жинақтай алмайды. Астарлы мағынасы — адамның мұқтаж, шаршаған, күйзелген кезінде сөзіне де, шешіміне де толық сенуге болмайды. Өйткені аштық не басқа таршылық адам мінезін өзгертіп, сабырын азайтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бір күн қарны ашқан» деген тіркес — тек аш жүру емес, жалпы қиындыққа түсу, тұрмыстың тарылуы. Ал «қырық күн ақыл сұрама» деуі — қиындық көрген адамның ұзақ уақыт бойы бұрынғыдай байыпты ойлай алмауын бейнелі түрде көрсетеді. Қазақ ұғымында «қырық» саны көпті, ұзақ уақытты білдіреді. Сондықтан бұл жерде уақыт мөлшері дәл емес, әсердің ұзақтығы айтылып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі күні де өзекті. Мысалы, адам аш, шаршаңқы немесе қатты күйзелген кезде одан маңызды шешім сұрау дұрыс емес. Ол ашумен немесе әлсіз күйде қате пікір айтуы мүмкін. Сондықтан алдымен адамның халін түзеп, сосын ғана ақыл сұраған жөн.
Qyryq kún aqyl surama.