Бір қазаға екі жаза жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам бір қате істеп, соның салдарын тартып отырса, оған сол бір оқиға үшін екі рет жаза берілмейді. Астарлы мағынасы — адам басына түскен бір ауыртпалықты қайта-қайта үдетпей, әділдікпен қарап, орынсыз қосымша кінә артпау керек. Яғни бір қаза, бір сынақ өз салмағымен-ақ жеткілікті, оған екінші рет жаза қосу әділетсіздік саналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қаза» сөзі тек өлім немесе қайғы емес, кез келген үлкен апат, сәтсіздік, ауыр жағдай мағынасында қолданылады. «Жаза» — сол қателікке берілетін жаза, айып, ауыртпалық. Халық бұл тіркес арқылы тағдырдың соққысын да, адамға түсетін моральдық салмақты да бейнелейді. Қысқа айтылғанмен, ойы терең: бір бәлеге ұшыраған адамды аяп, үстінен тағы жүк артпау керек деген ұстаным бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға қиындық келгенде оны одан әрі кемсітуге, артық кінәлауға болмайтынын білдіреді. Мысалы, қызметкер қателесіп, жұмысы үшін сөгіс алса, кейін сол қателігін бетіне басып, үнемі жазалай беру дұрыс емес. Қателіктен сабақ алып, түзетуге мүмкіндік берген жөн.