Биік таудың басына
Қиялап ұшып қыран да шығады,
Жер бауырлап, жылжып,
Жылан да шығады.

Негізгі мағынасы
Бұл мақал биік мақсатқа жетудің екі түрлі жолы бар екенін меңзейді. Қыран — биікке самғауды, еркіндік пен өршілдікті білдіреді; ол таудың басына тікелей де, қиялап та шыға алады. Ал жылан — жер бауырлап, жылжып қана көтерілетін бейне. Астарлы мағынасы: біреулер арманға биік талап, қайрат, батыл қадаммен жетсе, біреулер баяу, астыртын, айламен де алға жылжуы мүмкін. Бірақ түпкі ой — әркімнің өз болмысына сай жолы бар, дегенмен биікке шығу үшін талпыныс пен табандылық керек.

Образдар мен теңеулер
Қыран — еркін, күшті, биікті көздеген адам бейнесі. Оның қиялап ұшуы — мақсатқа бірден емес, ыңғаймен, шеберлікпен жетуді аңғартады. Таудың басы — асқар мұрат, үлкен белес. Жылан — еңбектің не қозғалыстың төмен, жерге жақын, баяу түрін білдіретін образ. Бұл қарама-қарсылық арқылы халық адам мінезін, әрекет тәсілін салыстырып көрсетеді.

Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, мансап жолында жиі қолданылады. Мысалы, бір студент бірден үлкен табысқа жете алмаса да, күн сайын дайындалып, кезең-кезеңімен алға жылжыса, ол да өз «тауының басына» көтеріледі. Яғни, жетістікке апарар жол әртүрлі, бірақ мақсатқа ұмтылу бәрінен маңызды.