Батыр ханға қас,
Мерген аңға қас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал батыр адамға үстемдік пен биліктің жараспайтынын, ал мергенге аңшылық, яғни өз ісі тән екенін білдіреді. Тура мағынада батыр ханға қарсы, мерген аңға қарсы сияқты көрінгенімен, астарында әркімнің өз орны, өз міндеті бар деген ой жатыр. Қай іске кім лайық болса, сонысын атқаруы керек; күш те, шеберлік те өз жолынан таймағанда қадірлі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «батыр» — қайсар, ер мінезді адам; «хан» — билік, басқару, ел тізгіні; «мерген» — епті, нысананы дәл табатын шебер; «аң» — әрекеттің, кәсібтің нысанасы. Батыр мен ханның, мерген мен аңның қатар аталуы қарама-қарсы ұғымдарды салыстыру арқылы әркімнің табиғи орнын айқындайды. Яғни күш иесі билікке емес, ерлікке, ал шебер адам өз кәсібіне жақын болуға тиіс.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақалды адам өз қабілетін дұрыс пайдалануы керек деген мағынада айтады. Мысалы, ұйымдастыруға икемі жоқ адамды басшы қылып қойса, іс алға баспауы мүмкін; ал ісіне мығым, жауапкершілігі бар адамды өз саласына қойса, нәтиже жақсы болады. Бұл сөз әркімнің өз орнын табуы керегін еске салады.
Mergen ańǵa qas.