Басы дауда, малы айдауда.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның басы дауға ілініп, малы да айдалып кетуі. Астарлы мағынасы — біреудің ісі шатаққа айналса, соның кесірінен әрі абыройы кетеді, әрі дүние-мүлкінен айырылуы мүмкін. Яғни дау мен жанжал адамды да, малды да жұтатын ауыр кесел екенін ескертеді. Мақал ел ішіндегі тыныштықтың, ақылмен шешудің қадірін ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «басы» сөзі адамның өзі, тағдыры, абыройы деген ұғымды білдіреді. «Дауда» — соттасу, жанжалдасу, кикілжіңге түсу. «Малы айдауда» — дәулеттен, байлықтан, берекеден айырылу деген бейнелі сөз. Малдың айдалуы — бар жиғаның желге ұшуын, еңбектің зая кетуін көрсететін әсерлі образ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды көршімен, әріптеспен немесе туыспен түсініспеушілік шыққанда қолдануға болады. Мысалы, бір адам жер дауын ушықтырып, сотқа беріп, соңында уақытын да, ақшасын да жоғалтса, «Басы дауда, малы айдауда» деп айту орынды. Бұл сөз адамды сабырға, келісімге, ақылмен шешім табуға шақырады.