Барымтаны бай алады,
Пәлесіне жарлы қалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Барымта сияқты дау-дамайға, кесірлі іске көбіне дәулетті, ықпалды адам араласады да, оның зардабын қарапайым, әлсіз адам тартады. Мақалдың тура мағынасы — барымтадан түскен олжа не шығын байдың қолында қалып, ал бүлік салдарынан жапа шегетін жарлы болатынын айту. Астарлы мағынасы — қоғамда күштілердің ісі әлсіздерге салмақ түсіретінін, әділетсіздіктің ауыртпалығы көбіне кедейдің мойнына артылатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай» — дәулет пен билігі бар адамды, ал «жарлы» — қолдауы аз, қорғансыз кісіні білдіреді. «Барымта» сөзі тек мал айдау емес, жалпы тартыс, дау, қиянат, күш көрсету сияқты келеңсіз әрекеттердің бейнесі ретінде жұмсалған. Осы арқылы мақал қоғамдағы теңсіздікті, күшті мен әлсіздің арақатынасын дәл көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал заңсыздықтың, жауапсыз шешімнің салдары көбіне қарапайым халыққа тиетінін білдіру үшін айтылады. Мысалы, бір мекемедегі басшылықтың қателігі үшін қарапайым қызметкерлер жалақысын кеш алады немесе айыпты болып шығады. Сонда халық: «Барымтаны бай алады, пәлесіне жарлы қалады» деп әділетсіздікке налиды.
Pálesine jarly qalady.