Балық жоқта бақа да балық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: балық жоқ жерде бақаға да балық деп қарауға болады. Астарлы мағынасы: шын құнды нәрсе жоқ кезде, оның орнын басатын әлсіздеу, төменірек нәрсе де бағалы көрінеді. Яғни адам қолда бардың қадірін білгені дұрыс, ал жағдай қиын болса, азды да қанағат етіп, соны місе тұту керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «балық» — молшылық, сапалы, қажет нәрсенің белгісі. Ал «бақа» — әдетте балыққа жатпайтын, бірақ таңдаусыз кезде соның орнына жүрген нәрсені бейнелейді. Бұл образ арқылы халық салыстырмалы бағалауды көрсетеді: жақсы нәрсе табылмаса, жұрт қолындағысын бағалайды. Мақал адамның талғамы жағдайға қарай өзгеретінін де аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кейде сапасы төмен өнімге немесе балама нұсқаға келісуге тура келгенде қолданылады. Мысалы, қаладағы бір дүкенде сапалы зат таусылып қалса, адам «әзірге осыны ала тұрайын» деп, бар нәрсені місе тұтады. Мұнда мақал қанағат пен уақытша амалдың мәнін білдіреді.