Балық аулай алмаған суды лайлар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — балық ұстай алмаған адам суды әдейі лайлап, балықты көруге және ұстауға бөгет жасайды. Астарлы мағынасы — бір істі өз күшімен, адал жолмен орындай алмаған адам оны бұзу, былғау, ретсіздендіру арқылы басқаларға да зиян келтіруі мүмкін. Яғни, қолынан келмеген іске өкпелеп, ортақ пайданың өзін құртып жіберетін пенделік мінез сыналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «балық» — мақсат, табыс, ырыс, ал «су» — орта, жағдай, қоғам өмірі. «Суды лайлау» — істі қиындату, таза ойды бұзу, біреудің еңбегіне кедергі келтіру деген бейнелі ұғым. Мақал адамның әлсіздігін ғана емес, ішкі қырсығын да көрсетеді: қолынан келмесе де, өзгенің ісін тарылтып тастауға бейім жанды әшкерелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді өз жұмысын істемей, басқаның еңбегіне сын айтып, әдейі кедергі жасайтын адамға қатысты қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер тапсырманы орындамай, жобаның жүруіне наразылық айтып, ұжымның ынтасын түсірсе, оған осы мақал дәл келеді. Ол адамдарды жауапкершілікке, сабыр мен адал әрекетке үндейді.