«Бақ» десең де, «шақ» десең де жейді арыстан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — арыстанның не «бақ» деп, не «шақ» деп атағанға қарамай, бәрібір жей беретіндігі. Астарлы мағынасы — біреуге жақсы сөз айтқанмен, оның ниеті жаман болса, ол өз дегенінен қайтпайды. Яғни жауыз, ашкөз не өжет мінезді адамды тек сөзбен тоқтату қиын; ондайда сақтық, білік, қажет болса нақты әрекет керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы арыстан — күшті, қауіпті, өз пайдасын ғана ойлайтын адам не қатердің бейнесі. «Бақ» пен «шақ» деген екі түрлі сөздің алынуы — сөздің өзгергенімен, шын мінез өзгермейтінін аңғартады. Бұл жерде халық «атауын жұмсарту мәселені шешпейді» деген ойды көркем түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өзімшіл, айлакер, қиянатқа жақын адамға жай ғана жылы сөздің әсер етпейтінін ескерту үшін қолданылады. Мысалы, бір қызметкер үнемі ережені бұзып, ұжымға зиян келтірсе, оған тек ескерту мен ақыл айту аз болуы мүмкін; нақты тәртіп, бақылау және шекара қою қажет. Сондықтан мақал адамды шындықты тануға, алдамшы сөзге сенбей, жағдайды байыппен бағалауға үйретеді.