«Бағайын десе малы, ауырайын десе ауруы жоқ» деген мақал қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін, өмірдегі қиындықтар мен қуаныштарды сипаттайды. Бұл мақалда «бағайын» (яғни, мал-мүлкімен мақтану немесе оны көбейту) мен «ауырмай» (яғни, ауру мен қиындықтардың жоқтығы) арасындағы үйлесімділік пен тепе-теңдік туралы айтылған.

Мақалдың мағынасы мен мазмұнына тоқталсақ, ол адамдардың өмірінде мал – дәулет, байлық, шаруашылықтың маңызды бөлігі екенін көрсетеді. «Ауырайын десе ауруы жоқ» дегендегі «ауырмай» сөзі, бұнда жамандық немесе қиындық көрмегенді білдіреді. Яғни, бұл мақалда байлықтың болуы мен ауыртпалықтың болмауы сынды жағдайларды салыстыра отырып, адамның өмірінде молшылық, береке, тыныштық болуы одан да маңызды екенін аңғартады.

Мақалдың терең мағынасы – адам үшін маңызды нәрсе – бұл тек мал-мүлік емес, сонымен қатар, тыныштық, бақыт, денсаулық. Яғни, байлықтың өзі бақытты болуға кепіл емес. Адам баласы малға, байлыққа орай өмірін өткізу емес, оның артында тұрған мән-мазмұнға, көңіл-күйге, жақын адамдарына, денсаулығына назар аударуы керек.