Атты күнде мінсең - тулақ,
Аптада мінсең - қунақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — атқа күнде мінсең, ол тозып, жұпыны күйге түседі, яғни «тулаққа» айналады; ал аптасына бір мінсең, ат сергек, ширақ болады, «қунақ» күйін сақтайды. Астарлы мағынасы — кез келген нәрсені шамадан тыс пайдалану оның қадірін кетіреді, ал орнымен, мөлшермен қолданылған дүние ұзаққа жарайды. Қазақ танымында бұл сөз тек атқа емес, адам тіршілігіндегі барлық іске қатысты айтылады: асыра сілтеме, әр нәрсенің өлшемін біл деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тулақ» — көп жүргеннен әбден ескірген, жүнсіз, тозған нәрсенің бейнесі. Бұл үздіксіз мінілген аттың шаршаған, қажыған қалпын көрсетеді. Ал «қунақ» — сергек, тың, жүрісі ширақ деген ұғым. Демек, мақал тозу мен сақталудың, қажу мен сергектіктің қарама-қарсы суретін береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал уақытты, затты, тіпті өз күшіңді де үнемді жұмсауға үйретеді. Мысалы, телефонды күні бойы шектен тыс қолдансаң, ол тез тозады, ал қажет кезде ғана ұстап, күтім жасасаң, ұзақ қызмет етеді. Сол сияқты адам да демалыс пен еңбекті тең ұстаса, шаршамай, өнімді жұмыс істейді.
Aptada minseń - qýnaq.