Атпен ойнаған тайдың арқасы кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — атпен ойнаған тайдың арқасы қажалады, яғни әлсіз жанды орынсыз әурелеу, күштімен еріксіз тең ұстау оған зиян келтіреді. Астарлы мағынасы — өз орнын білмей, шамасына қарамай үлкен іске араласу немесе қауіпті, орынсыз қылық жасау адамның өзіне кесірін тигізеді. Халық бұл сөз арқылы ұстамдылыққа, шама-шарқты тануға, әр істі байыппен істеуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — қуатты, салмақты күштің бейнесі, ал «тай» — әлсіз, тәжірибесіз, жас жанның символы. «Арқасы кетеді» дегені тек денеге түскен салмақ емес, соның салдарынан болатын шаршау, жарақат, қажу, күйзеліс сияқты зардаптарды білдіреді. Яғни бейнелі түрде әлсіз адамға ауыр жүк артудың, орынсыз қинаудың түбі жақсылыққа апармайтыны айтылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жастарға, тәжірибесіз адамдарға өз шамасын білу керегін ескерту үшін қолданылады. Мысалы, жаңа ғана жұмысқа келген қызметкерге бірден аса күрделі, жауапты тапсырма беріп, оны қинап қою дұрыс емес — ол қателесіп, өзіне де, ісіне де зиян тигізуі мүмкін. Сондықтан әр адамға сай міндет жүктеу қажет.