Ат қадірін білмесең,
Жаяушылық берсін жазаңды.
Ас қадірін білмесең,
Ашаршылық берсін жазаңды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ат пен ас сияқты өмірлік маңызды екі құндылықтың қадірін білуді үйретеді. Тура мағынасында, аттан айырылсаң жаяу жүресің, ас-су қадірін білмесең аштық көресің. Астарлы мағынасы — адам өзіне берілген нығметті, еңбектің жемісін, тұрмысқа қажет дүниені бағаламаса, оның жоқтығын тартып барып түсінеді. Яғни, бар кезде қастерлемеген нәрсенің қадірі жоқта қатты сезіледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ат" — тек көлік емес, қазақ өміріндегі тірек, еркіндік пен тіршіліктің белгісі. "Жаяушылық" — әлсіздік, қиындық, қиналу күйін білдіреді. Ал "ас" — ырыс пен өмірдің негізі, күнкөрістің символы. "Ашаршылық" — ең ауыр жоқшылықты көрсететін бейне. Мақал осы қарама-қарсы образдар арқылы қадір білмеудің салдарын шегелей түседі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал заттың, еңбектің, уақыттың, денсаулықтың қадірін білуге шақырады. Мысалы, адам көлігінің, жұмысының немесе тұрақты табысының бағасын түсінбей, немқұрайды қараса, бір күні солардан айырылып, қиындық көріп қалады. Сондықтан бардың бағасын ерте білу керек.
Jaıaýshylyq bersin jazańdy.
As qadirin bilmeseń,
Asharshylyq bersin jazańdy.