Ат айлығын ойлайды,
Түйе жылдығын ойлайды,
Есек аяғының астын ойлайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр түліктің табиғатына сай мінезін көрсетеді. Ат — ұзақ жолды, алдағы қимылды, өзіне лайық кең өрісті ойлайды. Түйе — бір жылдың қамын, алыс мерзімді, сабырлы тіршілікті көздейді. Есек болса, өз аяғының астын ғана ойлап, бүгінгі қадамын ғана аңғарады. Астарлы мағынасы: адам да сондай, бірі алысқа қарап жоспар құрады, бірі ортақ істің келешегін ойлайды, ал енді бірі тек өз пайдасы мен қасындағы ұсақ мүддені ғана көздейді. Мақал ойдың кеңдігі мен көзқарастың деңгейін салыстырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ат — сергектік, ілгері ұмтылыс пен кең ойдың бейнесі. Түйе — төзім, сақтық, ұзаққа шыдау мен байыптылықтың символы. Есек — тар түсінік, шектеулі ой, тек өз аяғын ғана бағатын ұсақ қамның белгісі. Халық жануарларды пайдаланып, адамның ой-өрісін өте дәл суреттеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал жоспарсыз, тек бүгінгі күнмен өмір сүретін адамға ескерту ретінде қолданылады. Мысалы, бір адам айлығын алған соң бәрін бірден жұмсап жіберсе, ал екіншісі оқуына, отбасына, болашаққа бөліп жинаса — мақалдың мәні осы айырмашылықты көрсетеді. Кімнің ойы кең болса, соның ісі де берік болады.
Túıe jyldyǵyn oılaıdy,
Esek aıaǵynyń astyn oılaıdy.