Асыл арытпайды,
Жасық жарытпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сапасына қарай бағалау керегін айтады. Асыл — таза, текті, нағыз құнды нәрсе; ол өз қадірін жоғалтпайды, бүлінбейді, иесіне пайдасын береді. Ал жасық — әлсіз, сапасыз, шала нәрсе; ондайдан шын нәтиже шықпайды. Астарлы мағынасы: мінезі берік, ойы таза, ісі түзу адам өмірде де, еңбекте де жұртқа пайдалы болады. Ал жалқау, ұсақ, тұрақсыз адамнан үлкен тірек болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «асыл» сөзі тек қымбат затты емес, адам бойындағы ар, намыс, тектілік, табандылық сияқты қасиеттерді білдіреді. «Арытпайды» дегені — тоздырмайды, жүдетпейді, керісінше салмағын сақтайды деген ой. «Жасық» сөзі сапасыз, болбыр, сенімсіз мінезді меңзейді. «Жарытпайды» — пайда бермейді, нәтижеге жеткізбейді деген астарлы тұжырым. Яғни мақал жақсы мен жаманды, мықты мен әлсізді қысқа да нұсқа қарсы қояды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал оқу, жұмыс, достық, отбасы сияқты кез келген салада қолданылады. Мысалы, ұжымда бір қызметкер жауапкершілігімен, тиянақтылығымен көзге түссе, ол істі алға сүйрейді; ал тапсырманы үнемі кейінге қалдыратын адамнан көп нәтиже күту қиын. Сондықтан адам өзін де, айналасын да сапаға, беріктікке, адалдыққа үйретуі керек.
Jasyq jarytpaıdy.