Ашты қусаң да, құмалақ шықпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ашыққан, қиналған адамды қанша қусаң да, одан құмалақ шықпайды. Астарлы мағынасы — жоқ нәрседен пайда күтпе, болмаса болмайды. Яғни, қолында түк жоқ, мүмкіндігі жоқ адамнан да, жағдайдан да еріксіз нәтиже талап ету орынсыз. Мақал біреуді босқа қинамау, шындықты түсініп, барға қанағат ету керегін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ашы» — мұқтаж, әлсіз, шарасыз күйді білдіреді. «Қуу» — қысым жасау, тықсыру, мәжбүрлеу мағынасында қолданылған. Ал «құмалақ» — түйе не қойдың қиы, яғни кәдімгі тұрмыстық нәрсе. Халық осы қарапайым образ арқылы: бойында жоқтан зат шықпайды, ішкі қоры таусылған адамнан артық дүние өнбейді деген ойды бейнелеп отыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне жұмыс, ақша, мүмкіндік не күш жетпейтін жағдайда айтылады. Мысалы, айлығы аз адамнан қарызын дереу қайтаруды талап ете беру де бос әурешілік болуы мүмкін. Ондайда мәселені түсіністікпен шешіп, нақты жағдайға сай әрекет еткен дұрыс.