Ашқа қазан астырма,
Тоңғанға от жақтырма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аш адамға қазан астырма, тоңған адамға от жақтырма дегендей көрінеді. Бірақ астарлы мағынасы бұдан тереңірек: адамның мұқтажын сөзбен емес, ісімен өте, қажет кезде шын көмек көрсет деген ой айтылады. Яғни біреудің жағдайын мазақ қылмай, оның сұранысын бос уәдемен созбай, нақты қолдау білдіру керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қазан» — ас-ырыстың, тоқтықтың белгісі. «Ашқа қазан астырма» дегені аш адамды тамақтан үміттендіріп, қолын создырма, керексіз әуреге салма деген мағына береді. «От» — жылу, пананың нышаны. «Тоңғанға от жақтырма» дегені тоңған адамды жылы сөзбен алдап қоймай, шын мәнінде көмектес дегенді аңғартады. Екі образ да адамның ең негізгі қажеттіліктерін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал уәдеге берік болуға, шынайы жәрдемдесуге шақырады. Мысалы, жұмысы жоқ танысқа «көмектесемін» деп бос сөз айтқаннан гөрі, оған нақты бос жұмыс тауып беру немесе түйіндемесін түзеп көмектесу — мақалдың мәніне сай әрекет.
Tońǵanǵa ot jaqtyrma.