Аш не жемес, тоқ не демес?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аш адам тамақ іздеп, тыныш отырмайды, ал тоқ адам өз жайымен болып, ештеңеге шүйлікпейді. Астарлы мағынасы: ішкі қажеттілігі, мұңы немесе тартысы жоқ адам көп нәрсеге араласпайды, ал мұқтаждық, аштық, қысым адамды әрекетке итермелейді. Яғни адамды сөйлететін де, қимылдататын да көбіне жағдай мен мұқтаждық.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аш» — тек қарын ашқан адам емес, жетіспеушілік көрген, тыным таппаған күйдің бейнесі. «Тоқ» — барына разы, тыныш, қанағатты адамның символы. «Жемес» пен «демес» сөздері қарынның ғана емес, көңілдің де күйін аңғартады: аштық мазасыздық тудырса, тоқтық сабырға жеткізеді. Мақал қысқа болса да, адам мінезінің күйге тәуелді екенін дәл береді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал күнкөріс, жұмыс, әлеуметтік жағдай туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, табысы төмен адам қосымша жұмыс іздеп, жаңа мүмкіндікке ұмтылады, ал жағдайы жақсы адам онша алаңдамай, тыныш жүреді. Осы арқылы халық өмірдің шындығын, мұқтаждықтың адам әрекетіне әсерін көрсеткен.