Аш кісі май таңдамас,
Кәрі қыз бай таңдамас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мұқтаждық пен тапшылық жағдайында талғампаз бола алмайтынын білдіреді. Аш адам тамақтың түріне қарамай, ең алдымен қарнын тойдыруды ойлайды; сол сияқты тұрмыс кешігіп, жасы келген қыз да байлығына қарап емес, өзіне лайық, көңіліне жақын адамды іздеуге бейім болады. Астарлы мағынасы — қысылтаяң кезде адам талғамнан гөрі қажетке сүйенеді, ал өмірдің кейбір кезеңінде таңдаудан бұрын шындық пен мүмкіндік алға шығады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аш кісі» — тек қарны аш адам емес, жалпы мұқтаж, қысылған жанның бейнесі. «Май» — қазақ ұғымында дәмі қымбат, таңдаулы ас; яғни адам аш кезде ең тәуірін де талғап тұрмайды. «Кәрі қыз» тіркесі — жастың өтіп кеткенін, тұрмыс құруда асықпай, көп ойланатын жағдайды аңғартады. «Бай» сөзі тек дәулетті емес, кейде сыртқы мәртебе мен малға сүйенген таңдауды да меңзейді. Мақал өмір шындығын қысып, қысқа да нық жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адам аса қиын жағдайда тым үлкен талап қоймауы керек деген мағынада қолдануға болады. Мысалы, жұмыссыз жүрген адам алдымен тәжірибе жинайтын кез келген адал жұмысты қабылдап, кейін ғана мамандығына сай жоғары орын іздейді. Бұл жерде түйін — мүмкіндікті уақтылы бағалау.
Kári qyz baı tańdamas.