Аш иттің артын сұқ ит жалайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аш иттің артынан екінші ит келіп жалап кетеді. Астарлы мағынасы: жоқшылық пен әлсіздік адамды қорғансыз қалдырады, ал пайдакүнем не екінші бір адам сол әлсіздікті пайдаланып кетуі мүмкін. Яғни, жағдайы төмен, шарасыз жанға араша түспесе, оны үстем мінезділер басынып, өкпелетіп, ырысын да, қадірін де кемітуі ықтимал.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «аш ит» — мұқтаж, әлсіреген, қорғансыз адам бейнесі. «Сұқ ит» — сұғанақ, арсыз, бас пайдасын ғана ойлайтын жанның символы. Ит образы қазақ мақалдарында көбіне төмен мінез, тойымсыздық, ұрысуға дайындық сияқты ұғымдарды береді. Мұнда екі иттің қимылы арқылы қоғамдағы әділетсіздік пен әлсізге күш көрсетуді әшкерелейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды біреудің жағдайын пайдаланып кететін әрекеттерге қатысты айтады. Мысалы, айлығын әрең жеткізіп жүрген адамға үстеме қарыз, қажетсіз айыппұл немесе қымбат қызметті күштеп таңу — осы мақалдың мәніне сай келеді. Ол адамдарды әлсізге жанашыр болуға, біреудің таршылық күйін өз пайдасына жаратпауға үндейді.