Аш алғырт, тоқ бейғам.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам аш болғанда ойы сергек, қимылы шапшаң болатынын, ал тоқ адам кейде босаңсып, қамсыз күйге түсетінін білдіреді. Тура мағынасында аш адамның әрекеті жылдам, ынтасы күшті көрінеді. Астарлы мағынасы — тұрмыс қиындығы мен мұқтаждық адамды алғыр, жинақы етеді, ал тоқшылық пен молшылық кейде салғырттыққа, немқұрайлылыққа ұрындыруы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аш» сөзі тек қарынның аштығын ғана емес, мұқтаждық пен тапшылықты да меңзейді. «Алғырт» — тез аңғарғыш, ширақ, іскер деген ұғым. Ал «тоқ» сөзі молшылықты, қанағаттанған күйді білдіреді. «Бейғам» — алаңсыз, сақсыз, енжар деген сипат. Яғни мақал аштықты жақсы нәрсе деу емес, адамның мінезі жағдайға қарай өзгеретінін бейнелеп отыр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды адамды ширатып, жауапкершілікке жетелейтін жағдайлар туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, студент емтиханға аз уақыт қалғанда қатты дайындалып, бұрын мән бермеген нәрселерін тез меңгереді. Ал бәрі дайын, уайымы жоқ кезде кейде босаңсып, ертеңге қалдыруы мүмкін. Мақал сақтыққа, еңбекке және салғырттықтан аулақ болуға үндейді.