Аш ақылымен тоқ болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аш адам тек ақылмен ғана қарнын тойдыра алмайды. Астарлы мағынасы: адамға құр ой, бос насихат немесе ақылды сөз ғана жеткіліксіз, оның ең әуелі нақты қажеті мен тұрмыстық мұқтажы өтелуі керек. Аштық қысқан кезде адамға ақыл айту қиын, өйткені қарынның қамы ойды да, сабырды да әлсіретеді. Сондықтан бұл сөз өмірдің шындығын көрсетіп, қажеттілік пен жағдайды ескеруді үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аш» сөзі тек қарны аш адамды емес, мұқтаждыққа, тапшылыққа түскен жанды білдіреді. Ал «ақылымен тоқ болмайды» деген тіркес ақылдың рухани құндылығын жоққа шығармайды, бірақ ол материалдық қажетке тікелей жарамайтынын аңғартады. Яғни ақыл — жол көрсетуші, ал тоқтық — нақты әрекет пен ризықтың нәтижесі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі күні де өзекті. Мысалы, жұмыссыз жүрген адамға «сабыр ет, бәрі жақсы болады» деу жеткіліксіз, оған жұмыс тауып, нақты көмек беру қажет. Сол арқылы мақал сөзбен жұбату мен шынайы қолдаудың айырмасын еске салады.