Аса жаман болмасаң,
Аса жарлы болмассың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: адам тым жаман, тым теріс, ешбір іске жарамсыз болып кетпесе, өмірде мүлде кедей, жоқ-жітік хәлге түспейді деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы: адам мінезі түзу, ниеті адал, еңбегі мен әрекеті орынды болса, несібесі де, тіршілігі де белгілі бір деңгейде жеткілікті болады. Яғни жамандық пен салғырттық адамды құлдыратады, ал жақсы мінез бен дұрыс қадам жоқшылықтан сақтайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «аса жаман» тіркесі тек моральдық жамандықты емес, салақтықты, ынтасыздықты, өзіне де, елге де пайдасыз болуды меңзейді. Ал «аса жарлы» сөзі материалдық жоқтықпен бірге рухани әлсіздікті де ишаралайды. Мұнда тікелей теңеу аз болғанымен, қарама-қарсы ұғымдар арқылы ой өткір берілген: жамандық — құлдырау, түзулік — тірек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды жауапкершілікке, еңбекке, өз мінезін түзеуге шақыру үшін айтылады. Мысалы, студент сабағын тастамай, уақытын дұрыс жоспарлап жүрсе, ол кейін қиналмайды, өз нәпақасын табады. Яғни адам өз жолын бұзбаса, күнкөрісі де түзеледі деген өмірлік сабақ береді.
Asa jarly bolmassyń.