Арпасыз дорбаны ат иіскемейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Арпа — аттың жемі, ал дорба — сол жем салынатын орын. «Арпасыз дорбаны ат иіскемейді» дегені тура мағынасында: ішінде жемі жоқ дорбаға ат жақындамайды, өйткені одан пайда жоқ. Астарлы мағынасы: адам да өзіне керегі, пайдасы, мазмұны жоқ нәрсеге қызықпайды. Бұл мақал бекер дүниеге, бос уәжге, мәнсіз іске ешкімнің көңіл бөлмейтінін білдіреді. Бір нәрсенің қадірі оның ішкі мазмұнында, нақты пайдасында екенін ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арпа» — азық, тіршілік көзі, ал «дорба» — сыртқы көрініс. Яғни сыртында дорба болғанымен, ішінде қорек болмаса, оның құны жоқ. «Ат» образы халық түсінігінде тек күш пен мінезді емес, талғампаздықты да танытады: ол бос дорбаны иіскемейді. Бұл арқылы өмірде де адам сыртқы сәнге емес, шынайы мазмұнға қарайтыны меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Мысалы, жұмысқа барғанда тек әдемі сөз айтып, нақты іс көрсетпеген адамға ешкім ұзақ сенбейді. Бір компанияда жоба таныстырған адам уәде көп беріп, бірақ нақты жоспар мен нәтиже ұсынбаса, тыңдаушылардың қызығушылығы төмендейді. Демек, сөздің де, істің де «арпасы» болуы керек.