Арпа егіп, бидай алам деме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Арпа егіп, бидай алам деме» деген мақал адамның еңбегі мен нәтижесі өзара сәйкес болатынын білдіреді. Тура мағынасында арпа ексең, бидай шықпайды: не ексең, соны аласың. Астарлы мағынасы — қалаған нәтижеге жету үшін соған лайық әрекет, еңбек және дайындық керек. Бір істі дұрыс атқармай жатып, одан артық, жоғары нәтиже күтудің жөні жоқ.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «арпа» мен «бидай» — екі түрлі өнімнің бейнесі. Арпа — төменірек, қарапайым дақыл, ал бидай — қазақ ұғымында құнарлы, бағалы астық. Осы салыстыру арқылы халық «себеп пен салдар» заңын ұқтырады. Яғни, адам қандай дән ексе, сондай өнім алады; қандай еңбек етсе, сондай жеміс көреді. Бұл жерде егіншілік бейнесі өмірдің барлық саласына ортақ заңды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі таңда бұл мақал оқу, жұмыс, бизнес, тәрбие сияқты салаларда жиі қолданылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, жоғары баға күтсе, оған осы мақалмен жауап беруге болады: нәтиже дайындыққа байланысты. Сол сияқты кәсіпте де сапасыз еңбекпен үлкен табыс күту дұрыс емес.