Ақымаққа жалмаң қылма, малы бар деп,
Есекті тұлпар деме, жалы бар деп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сыртқы белгісіне, дәулетіне не жылтыраған көрінісіне қарап бағаламауды ескертеді. Біреудің малы бар екен деп оны ақылды, қадірлі деп асыра бағалау дұрыс емес. Сол сияқты есектің жалы болғанымен, ол тұлпар болмайды. Яғни шын мәні сыртқы ұқсастықпен өлшенбейді; адамның да, заттың да нағыз сапасы ісінен, мінезінен, бітімінен көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — байлық пен дәулеттің, ал «жалмаң қылма» — орынсыз құрметтеп, тым әспеттеме деген астарды білдіреді. «Есек» пен «тұлпар» — екі түрлі деңгейдегі жануар арқылы білімсіз бен зерек, әлсіз бен жүйрік, қарапайым мен қадірлі адамның айырмасы көрсетілген. «Жалы бар» дегені сыртқы ұқсастықтың алдамшы екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал байыған адамды бірден сыйлы, білімді, парасатты деп қабылдай салмау керегін ұқтырады. Мысалы, біреу қымбат көлік мінгенімен, сөзі мен ісі төмен болса, оны тек сыртқы байлығына қарап құрметтеу қате. Дұрыс бағалау үшін адамның мінезін, еңбегін, адалдығын қарау керек.
Esekti tulpar deme, jaly bar dep.