Айран ішкен құтылады,
Шелек жалаған тұтылады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — айран ішіп, ыдысын таза қалдырған адам жазадан құтылады, ал шелек жалап, өзін әшкерелеген адам ұсталып қалады. Астарлы мағынасы — қателікті жасыра білетін, ісін байыппен істейтін адам аман қалады, ал ұқыпсыз, аңғал немесе орынсыз әрекет еткен жан опық жейді. Яғни, әр ісіңде сақ, жинақы, салмақты болу керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айран ішкен» — істің өзін ғана пайдаланып, ізіне түспей, білдіртпей кеткен адамды білдіреді. Ал «шелек жалаған» — артық кетіп, белгі қалдырған, өзін ұстатып қойған адам. Шелек пен айран қазақ тұрмысынан алынған қарапайым, бірақ өте әсерлі образдар. Халық осы арқылы әр іске жауапкершілікпен қарап, артық қимыл жасамауды ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген істі ойланып жасауға шақырады. Мысалы, емтиханда біреудің жауабын көшіріп, із қалдырған студент ұсталып қалады, ал өз білгенін тыныш, дұрыс орындаған студент аман шығады. Бұл — сақтық пен тапқырлықтың мәнін білдіретін сөз.
Shelek jalaǵan tutylady.