Айлалы түлкі алдырмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал айлакер, қулық-сұмдығы бар түлкіні оңай ұстап алу мүмкін еместігін білдіреді. Астарлы мағынасы — қулығы мен қырағылығы басым адамға жай ғана күшпен не асығыс әрекетпен үстем түсу қиын. Мұнда сақтық, тапқырлық және алдын ала ойлау қажет екені меңзеледі. Сонымен бірге бұл сөз айланы жақсы мағынада да, теріс мағынада да ұғындырады: айласы көп жан өз пайдасын жібермей, қашып құтылып кетуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түлкі» — қазақ танымында айлакер, епті, қу мінездің бейнесі. «Алдырмас» сөзі оның қолға түспейтінін, оңайлықпен жеңілмейтінін көрсетеді. Түлкінің қимылы шапшаң, сақтығы мол болғандықтан, ол адам мінезіндегі қулық пен есепке теңеледі. Осы образ арқылы халық «әр іске абай бол, қарсыластың қылығын аңғар» деген ой айтады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал алдамшы адамға немесе айласын асырғысы келетін жағдайға қатысты айтылады. Мысалы, интернеттегі алаяқ біреуді сендіріп ақша алмақ болса, тәжірибелі адам оны бірден аңғарып, сақтық танытады. Сонда «айлалы түлкі алдырмас» деп, қулыққа қарсы қырағылық керек екенін ескертеді.