Аяз мүйізді қысады,
Мүйіз сиырды қысады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қатты аяз суықтан алдымен мүйізді қысады, ал мүйіз сиырға тиесілі болғандықтан, оның салдары бүкіл малға әсер етеді. Астарлы мағынасы: сырттан келген қиындық алдымен әлсіз жерді, кейін соған байланысқан тұтас нәрсені қысады. Яғни бір себептің салдары тізбектеліп, үлкен зардапқа айналуы мүмкін. Бұл сөз сақ болуға, ерте қамдануға, себеп пен салдарды ойлап әрекет етуге үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аяз» — қатал өмір сынағы, суық жағдай, таршылық. «Мүйіз» — малдың ең сырттағы, ең сезімтал бөлігі; ол қиындықтың алғаш тиетін жерін бейнелейді. «Сиыр» — кеңірек мағынада адамның өзі не тұтас бір жағдай. Образдар арқылы мақал табиғат құбылысын өмір заңдылығымен байланыстырып, ұсақ көрінген нәрсенің де үлкен әсері болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жоспарсыздық пен алдын ала ойламаудың зиянын түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, қысқа дайындалмай, үйдің терезесін жөндемей қойса, алғашында тек жел кіргендей көрінеді, кейін суық күшейіп, бүкіл үйді тоңдырады. Сол сияқты дер кезінде қамданбаған адам кейін үлкен қиындыққа тап болады.
Múıiz sıyrdy qysady.