Ай жарық, қоян арық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ай жарық, қоян арық» деген мақал сырттай қарағанда түннің ай жарықты болғанын, қоянның азып-жүдеп көрінетінін суреттейді. Астарлы мағынасы — бір істің не жағдайдың себебі анық көрініп тұрса да, кей адам соны білмегенсіп, сылтау іздейді. Яғни айқын нәрсені жасыру қиын, шындық бәрібір байқалады. Бұл мақал кейде біреудің әлсіздігі, жетіспеушілігі немесе жағдайының мүшкіл екенін де туралап жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ай жарық» — ашықтықты, анық көрінетін шындықты білдіреді. «Қоян арық» — әлсіреу, жүдеу хал, күйдің төмендеуін бейнелейді. Қоянның арықтығы көзге бірден түсетіндей, сондықтан бұл образ арқылы жасырын нәрсенің де көп ұзамай әшкереленетіні меңзеледі. Қазақ тіліндегі мұндай қысқа образдар ойды тікелей айтпай, ишарамен жеткізудің шебер үлгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам өз қателігін, шаршағанын не нашар жұмысын сылтаумен бүркемелегісі келгенде айтылады. Мысалы, бір қызметкер тапсырманы уақытында орындамай, «Интернет баяу болды» деп ақталса, ал шын мәнінде селқос отырғаны көрініп тұрса, осы мақал орынды қолданылады. Бұл сөз шындықты жасырмай, ашық сөйлеуге үндейді.