Ай шалқасынан туса, ай бойы аяз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал табиғат құбылысына қарап, алдағы уақыттың жайын болжауға болатынын білдіреді. Тура мағынасында, ай шалқасынан туса, күн суытып, аяздың ұзаққа созылуы мүмкін деген халықтық бақылау жатыр. Астарлы мағынасы — кейбір белгілер ерте байқалса, соған қарай сақтанып, алдын ала қамдану керек. Яғни, адам өмірде де ұсақ көрінген нышанды елемей қалмай, оймен бағамдауы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ай шалқасынан туу» — айдың ерекше қалпы, аспандағы белгі. Ол жай ғана көрініс емес, табиғаттың хабарындай қабылданады. «Ай бойы аяз» дегені — бір сәттік өзгеріс емес, ұзаққа созылатын салқындықты меңзейді. Демек, мақал табиғаттағы бір белгі арқылы бүтін бір кезеңнің сипатын түсіндіреді. Бұл халықтың ауа райын бақылаудағы тәжірибесін және нәзік құбылысты дәл тануын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне тура мағынасынан гөрі сақтық, алдын ала ойлану мәнінде қолданылады. Мысалы, бір кәсіпорын қысқы суық күшейетінін ерте байқап, отын, техника, киім-кешек қорын алдын ала дайындайды. Сонда кейінгі қиындыққа ұрынбайды. Яғни, белгісін көріп, дер кезінде қимылдау — мақалдың негізгі өнегесі.