Ағайыннан жат жақсы,
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: кейде өз туысыңнан да, қымбат көрінген арғымақтан да өз міндетін дұрыс атқара алатын бөгде адам не қарапайым нәрсе жақсырақ болуы мүмкін. Астарлы мағынасы — адамның жақсы не жаман болуы тегімен емес, ісімен, мінезімен, пайдалы болуымен өлшенеді. Ағайынның да қадірі сыйластықпен, түсіністікпен сақталады; егер ол сыйластық жоқ болса, жат адамның өзі артық көрінуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ағайын» — жақын туыс, ал «жат» — бөгде адам. «Жат жақсы» деуі туыстан безу емес, жақсы мінездің бәрінен жоғары тұратынын аңғартады. «Арғымақ» — жүйрік, бағалы ат, ал «жабы» — қарапайым, көзге онша түспейтін ат. Бірақ жабы шауып, өз ісін тындыра алса, оның пайдасы арғымақтан да артық болуы мүмкін. Яғни халық адам мен нәрсенің сыртқы сәніне емес, нақты пайдасына қарайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: қызметте, ортада, отбасында адамды атына емес, ісіне қарап бағалау керек. Мысалы, үлкен компанияда таныс туысы емес, жұмысты тиянақты істейтін тәжірибелі маман жобаны жақсы алып шығады. Сонда «жақсы» дегеннің өлшемі — тек жақындық емес, қабілет пен сыйластық екенін түсінеміз.
Syılasa alsa.
Arǵymaqtan jaby jaqsy,
Shaba alsa.