Адасқанға жұлдыз Айдай,
Қарны ашқанға көже майдай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жолынан адасқан адамға түндегі жұлдыз бен ай бағыт көрсеткендей, ал қарны ашқан жанға көже мен май өте дәмді көрінеді. Астарлы мағынасы: адам мұқтаж кезде кез келген көмекке, кез келген жақсы нәрсеге ерекше мән береді. Қиын сәтте аз ғана жәрдемнің өзі үлкен қуаныш, ал қарапайым нәрсенің өзі қымбат болып сезіледі. Сондықтан бұл сөз тіршіліктегі мұқтаждық пен қажеттіліктің бағасын ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жұлдыз Айдай» дегені — қараңғыда адасқанға жол сілтейтін ең жарық, ең анық белгі. Ал «көже майдай» — аш адамға ең дәмді, ең нәрлі ас сияқты әсер ететін тірек бейне. Яғни жұлдыз бен ай жол көрсетсе, көже мен май қарынды тойдырып, жанға қуат береді. Халық осы образдар арқылы мұқтаж адамның көңіл күйін дәл әрі әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал қолдау мен көмектің қадірін айту үшін қолданылады. Мысалы, студент емтихан алдында қиналып тұрса, тәжірибелі досының қысқа ғана түсіндіруі оған жұлдыздай бағыт болады. Сол сияқты, жолда қалған адамға берілген бір бөтелке су не аздаған азық та көже мен майдай қадірлі көрінеді.
Qarny ashqanǵa kóje maıdaı.