Адам қайғысы - заман қайғысы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жеке қайғысы көбіне қоғамдағы, заманындағы қиындықтармен байланысты екенін меңзейді. Тура мағынасында бір адамның басындағы мұң — сол кезеңдегі жалпы ауыртпалықтың көрінісі. Астарлы мағынасы: ел ішінде береке азайса, тұрмыс тарылса, әділетсіздік күшейсе, оның салдары әр адамға жеке қайғы болып тиеді. Яғни адам қасіреті жалғыз өз басынан ғана емес, заманның жай-күйінен де туады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «адам қайғысы» жеке адамның жан жарасын, ішкі мұңын білдіреді. Ал «заман қайғысы» — бүкіл дәуірдің ауыр ахуалы, жұртқа ортақ күйзеліс. Екі ұғымды қатар қою арқылы мақал адам тағдыры мен қоғам тағдырының ажырамас екенін көрсетеді. Қайғыны бір адамның ғана мойнына артпай, уақыт пен орта әсерін де ескеруге шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жұмыссыздық, қымбатшылық, соғыс, әлеуметтік қысым сияқты жағдайларға байланысты жиі айтылады. Мысалы, бір отбасының табысы азайып, балаларының оқуына, тамағына жетпей қиналса, оны тек сол үйдің ғана емес, бүкіл заманның тарлығы деп түсінуге болады. Мұндайда мақал сабыр сақтап, мәселені кеңірек ойлауға үндейді.