Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
73.1K
Қаралым
238
Орташа
Сұрыптау:
Табында да жоқ,
Сауында да жоқ.
Сауында да жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің табында да, сауында да жоқ екенін айту. Мұнда «табын» ма...
Арпасыз дорбаны ат иіскемейді.
**Негізгі мағынасы** Арпа — аттың жемі, ал дорба — сол жем салынатын орын. «Арпасыз дорбаны ат иіскемейді» дегені тура м...
Қозысы өлген саулыққа
Қой теліген барлықта.
Қой теліген барлықта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қозысынан айырылған саулыққа бөтен қойды телігенде, ол оны бәрібір өзін...
Тымырсық болса, ер оңбас,
Тоңға жатса, мал оңбас.
Тоңға жатса, мал оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауа тымырсық, қапырық болса, адамға да, малға да жайсыз; ал тоңның, яғн...
Аты, тоны бар кісіде,
Әзіретәлінің күші бар.
Әзіретәлінің күші бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аты бар, тоны бар кісі сырт көзге сәнді, жинақы, ықпалды көрінеді. Аста...
Шолжимасыз мал жайма.
**Негізгі мағынасы** «Шолжимасыз мал жайма» деген мақал малды тәртіппен, бақылаумен бағу керек дегенді білдіреді. Тура...
Құлындаған байталдан,
Құдықтағы су артылмайды.
Құдықтағы су артылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаңа құлындаған байталдың сүті өз төлінен артылмайды, яғни ол әзірше м...
Қой мен түйе - байлыққа, жылқы - сәндікке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малдың әрқайсысының өз орны бар екенін білдіреді. Қой мен түйе ең алдымен тұрмыстық пайда...
Қыста қойыңды қопалы жерге қыстат,
Жазда жазық жерге жайлат.
Жазда жазық жерге жайлат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малды жыл мезгіліне қарай дұрыс күтіп-бағудың маңызын айтады. Қыста қойды қопалы, ықтасы...
Нар маяның шұбаты,
Нардай ердің қуаты.
Нардай ердің қуаты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — нар маяның шұбатының қуатты, нәрлі әрі шипалы екенін айту. Астарлы мағ...
Бұралқы мал мінуге жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иесіз, қаңғыбас немесе бағусыз жүрген малды мінуге ыңғайлы, тез жуасы...
Атдорба түбін иіскемей ат тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың жем салынған дорбасының түбіне дейін иіскеп, ішіндегі дәннің бәр...
Күндіз қойын күтерсің,
Түнде жүнін түтерсің.
Түнде жүнін түтерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мал баққан адамның еңбегі күн мен түнге бөлінбей, тынымсыз болатынын білдіреді. Тура мағы...
Қой семіз болса,
Ішіндегісі егіз болады.
Ішіндегісі егіз болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер қой жақсы семірсе, ішінде егіз қозы болуы да мүмкін деген байқауға...
Егін ексең, шығырыңды майла,
Мал бақсаң, өрісіңді сайла.
Мал бақсаң, өрісіңді сайла.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбекті алдын ала дұрыс ұйымдастыру қажет екенін айтады. Егін ексең, оған су тартатын шығ...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық, өй...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.