Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
57.9K
Қаралым
189
Орташа
Сұрыптау:
Қос аттылымен қол көбейеді,
Қозысымен қой көбейеді.
Қозысымен қой көбейеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі ат мінген адам жүрген жерде іс тездеп, күш артады; қойға қозы қос...
Бие көп болса, құлын көп.
**Негізгі мағынасы** Бие көп болса, құлын көп деген мақалдың тура мағынасы — егер үйірде бие саны мол болса, одан туатын...
Атдорба түбін иіскемей ат тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың жем салынған дорбасының түбіне дейін иіскеп, ішіндегі дәннің бәр...
Қойын алдырып , қорасын жабады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қойын жоғалтқан адам енді қорасын берік жауып, малын қорғауға кіріседі....
Түйенің жолы үлкен,
Аттың жоны үлкен.
Аттың жоны үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе мен аттың дене бітімі, жүріс-тұрысы жолда әртүрлі екенін білдіред...
Табында да жоқ,
Сауында да жоқ.
Сауында да жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің табында да, сауында да жоқ екенін айту. Мұнда «табын» ма...
Түйені жүгендемейді,
Көп малды түгендемейді.
Көп малды түгендемейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйені жүгендеп, көп малды қайта-қайта түгендеп әуреленудің қажеті жоқ...
Екі жылда бір туған,
Түйенікі не талтаң?
Түйенікі не талтаң?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда түйенің өте сирек төлдейтінін айтып тұр. Түйе екі жылда бір боталайды,...
Жылқы: «Көктем де бір тойдым» -дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқының табиғи төзімділігін, күтімге талғампаздығын және маусымға қарай күйі өзгеретінін...
Қой семіз болса,
Ішіндегісі егіз болады.
Ішіндегісі егіз болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер қой жақсы семірсе, ішінде егіз қозы болуы да мүмкін деген байқауға...
Әулие сандықты көтеретін - түйе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ауыр жүк артылған сандықты көтеріп, алысқа алып жүретін түлік түйе еке...
Тымырсық болса, ер оңбас,
Тоңға жатса, мал оңбас.
Тоңға жатса, мал оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауа тымырсық, қапырық болса, адамға да, малға да жайсыз; ал тоңның, яғн...
Қозысы өлген саулыққа
Қой теліген барлықта.
Қой теліген барлықта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қозысынан айырылған саулыққа бөтен қойды телігенде, ол оны бәрібір өзін...
Қыста қойыңды қопалы жерге қыстат,
Жазда жазық жерге жайлат.
Жазда жазық жерге жайлат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малды жыл мезгіліне қарай дұрыс күтіп-бағудың маңызын айтады. Қыста қойды қопалы, ықтасы...
Малды жисаң - машақат,
Жоғалтсаң - өкініш.
Жоғалтсаң - өкініш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мал-мүліктің, дәулеттің өзімен бірге жауапкершілік, күтім, еңбек және уайым әкелетінін б...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Малды теппе, ақты төкпе.
**Негізгі мағынасы** «Малды теппе, ақты төкпе» — малға да, сүтке де құрметпен қара деген тәрбиелік мәні бар мақал. Тура...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.