Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.6K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Келеге түспеген бура керенау.
**Негізгі мағынасы** Келеге түспеген бура — үйірге қосылмай, көппен бірге жүрмеген, ырыққа көнбеген бура. Мұндай бураны...
Күтімсіз мал өнбес,
Күйсіз көлік жүрмес.
Күйсіз көлік жүрмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малға күтім жасалмаса, ол көбеймейді, семірмейді, берекелі болмайды; а...
Атты қойшы - ашулы қойшы.
**Негізгі мағынасы** «Атты қойшы - ашулы қойшы» деген мақал тура мағынасында жылқыға мінген қойшының жүрісі шапшаң, қим...
Ит жеті қазынаның бірі.
**Негізгі мағынасы** Ит жеті қазынаның бірі деп иттің адам өміріндегі орны ерекше екенін айтады. Тура мағынада — ит үй к...
Жаяудың аты - ширақ, күші - азық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаяу жүрген адамның көлігі жоқ, сондықтан оның «аты» да, «күші» де тек...
Қасқырдың жылағаны
Құдайдың құлағына жетпейді.
Құдайдың құлағына жетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қасқыр қанша жыласа да, оның зарын ешкім елемейді. Астарлы мағ...
Ажалды киік адырға қашар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өлімге немесе ажалға жақындаған киік қауіптен қашып, биік адырға қарай...
Шыры болса қомында,
Алты айшылық жолында,
Атан түйе арымас.
Алты айшылық жолында,
Атан түйе арымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қомына шыры салынған атан түйе алты айлық ауыр жол жүрсе де арымайды, я...
Еңбекпен ер өседі,
Егізбен төл өседі.
Егізбен төл өседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ер-азамат еңбек етсе, шынығып, өсіп-жетіледі; малдың төлi егіз болса, о...
Тартыншақ түйе жаман,
Итіншек бие жаман.
Итіншек бие жаман.
**Негізгі мағынасы** Тартыншақ түйе де, итіншек бие де мал үшін мінезі жағынан қолайсыз саналады. Мақалдың тура мағынасы...
Бесті бура күнде күркірейді.
**Негізгі мағынасы** «Бесті бура күнде күркірейді» деген мақал мінезі ауыр, айбатты адам не мал үнемі үстем, долы көрін...
Кірекейді өлтірме,
Қонжығы қор болмасын.
Қонжығы қор болмасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кірекейді өлтірмеу, өйткені оның қонжығы жетім қалып, қор болады. Аста...
Серінің аты да сері.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — серінің мінезі мен болмысы қандай болса, оның аты да соған сай көркем,...
Жыланның іні тік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жыланның іні, яғни індеткен жері тік, терең болады деген сөз. Астарлы...
Аттың атағы, түйенің табаны үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда, аттың даңқы зор, түйенің табаны да үлкен деген тура мағына береді. Аст...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.