Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.4K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Қасқырдың жылағаны
Құдайдың құлағына жетпейді.
Құдайдың құлағына жетпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қасқыр қанша жыласа да, оның зарын ешкім елемейді. Астарлы мағ...
Көшпелі елге түйе қол,
Жылқылы елге бие қол.
Жылқылы елге бие қол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр елдің тұрмысы мен шаруасына сай тірегі болатынын білдіреді. Көшпелі өмірде түйе — жүк...
Жаман теке сүзеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман, жуас емес теке жиі сүзісіп, айналасына тыныштық бермейді. Астар...
Көн етіктіге құрым шұлғау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көн, яғни тозған етікке құрымнан жасалған шұлғау кию. Астарлы мағынасы...
Еңбекпен ер өседі,
Егізбен төл өседі.
Егізбен төл өседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ер-азамат еңбек етсе, шынығып, өсіп-жетіледі; малдың төлi егіз болса, о...
Түйе - көштің көркі,
Жылқы - жетекші,
Қой - береке.
Жылқы - жетекші,
Қой - береке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал төрт түліктің әрқайсысының шаруашылықтағы орнын көрсетеді. Түйе көш кезінде сән мен салта...
Тартыншақ түйе жаман,
Итіншек бие жаман.
Итіншек бие жаман.
**Негізгі мағынасы** Тартыншақ түйе де, итіншек бие де мал үшін мінезі жағынан қолайсыз саналады. Мақалдың тура мағынасы...
Ит жеті қазынаның бірі.
**Негізгі мағынасы** Ит жеті қазынаның бірі деп иттің адам өміріндегі орны ерекше екенін айтады. Тура мағынада — ит үй к...
Ит жүйрігін түлкі сүймес.
**Негізгі мағынасы** Ит жүйрігін түлкі сүймес деген мақалдың тура мағынасы — түлкі өзіне қауіпті, қуғыншы итті жақсы көр...
Кәрі түйе тапырақтаса, боран болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жасы үлкен, күш-қуаты кеміген түйе аяқтарын ауыр басып, жерді көп тыпы...
Жылқылы елде жау көп,
Жатақ елде дау көп.
Жатақ елде дау көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің тұрмыс-тіршілігіне қарай қауіп пен қайшылықтың да әрқалай болатынын білдіреді. Тур...
Нардың бақырғаны - ұят,
Арғымақтың жорғалағаны - ұят.
Арғымақтың жорғалағаны - ұят.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда қарама-қарсы ұғымдай көрінгенімен, астарында әр нәрсенің өз орны, өз мі...
Ажалды киік адырға қашар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өлімге немесе ажалға жақындаған киік қауіптен қашып, биік адырға қарай...
Қой сүті - қорғасын,
Қойды соққан оңбасын.
Қойды соққан оңбасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қойдың сүті өте құнарлы, қою әрі майлы келеді, сондықтан оны «қорғасын»...
Үйірлі жылқы үрікпес.
**Негізгі мағынасы** «Үйірлі жылқы үрікпес» деген мақалдың тура мағынасы — көп жылқы бір үйірге жиналса, сыртқы қауіпте...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.