Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.6K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Гүл патшасы - раушангүл.
**Негізгі мағынасы** «Гүл патшасы — раушангүл» деген мақал раушангүлдің гүл атаулының ішіндегі ең көріктісі, ең сәндісі...
Түйе - көштің көлігі, қойдың серігі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал түйенің көшпелі өмірдегі аса маңызды мал екенін білдіреді. Тура мағынасында, түйе — жүк т...
Жаман теке сүзеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман, жуас емес теке жиі сүзісіп, айналасына тыныштық бермейді. Астар...
Есек барға саналса да, малға саналмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: есек иесі үшін бар жануар болғанымен, оны қазақ ұғымында нағыз «мал» қа...
Жылқыны жауында, қойды дауылда көрме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малды қиын-қыстау шақта сынамауға, әр нәрсені өзіне тән қолайлы жағдайда бағалауға үйрет...
Ит үрген жерде ауыл бар.
**Негізгі мағынасы** «Ит үрген жерде ауыл бар» деген мақал тура мағынасында: иттің үруі — жақын маңда адамдардың, қоныс...
Көш-қоныңды білмейді,
Қоңы семіз түйелі.
Қоңы семіз түйелі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шынайы жай-күйін сыртқы көрінісіне қарап тануға болмайтынын меңзейді. Тура мағына...
Жалғыз түйе бақырауық.
**Негізгі мағынасы** «Жалғыз түйе бақырауық» деген мақалдың тура мағынасы — жалғыз жүрген түйенің дауысын қатты шығарып...
Жүйрік ат шаппаса да, қырындайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік ат шаба алмаса да, өзінен-өзі қырындап, сергек, дайын күйде тұр...
Жылқыны жауында, қойды дауылда бақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малды да, істі де өзіне лайықты жерде, өзіне қолайлы жағдайда бағудың керегін айтады. Жы...
Балықтың жаны суда.
**Негізгі мағынасы** Балықтың өмір сүруі суға тікелей байланысты, сондықтан бұл мақалдың тура мағынасы — балық сусыз тір...
Көн етіктіге құрым шұлғау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көн, яғни тозған етікке құрымнан жасалған шұлғау кию. Астарлы мағынасы...
Түйе жаман, тоқтамайды,
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жаман болса, арба ілгері жүрмей, жолда көп бөгеледі; ал өз арбасы...
Ит жүйрігін түлкі сүймес.
**Негізгі мағынасы** Ит жүйрігін түлкі сүймес деген мақалдың тура мағынасы — түлкі өзіне қауіпті, қуғыншы итті жақсы көр...
Аңшы қанша айла білсе,
Аң сонша жол білер.
Аң сонша жол білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аңшы қанша айла-тәсіл қолданса, аң да сонша қашу, тығылу, сақтану жолда...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.