Жылан өз бойына қарамай,
Түйе мойнын иір дейді.
«Жылан өз бойына қарамай, Түйе мойнын иір дейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз кемшілігін көрмей тұрып, басқаны сынауға бейім болатынын меңзейді. Тура мағынада жылан түйенің мойнын иір дейді, яғни өзі қисық, өзі жатық емес бола тұра, түйені мінегендей болады. Астарлы мағынасы — мінезі, ісі, тұрмысы дұрыс емес адам өз бойындағы мінді байқамай, өзгеге ақыл айтса, ол орынсыз болады. Сондықтан алдымен өзіңді түзеп, кейін ғана өзгені сынаған жөн.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы жылан — ирек, жіңішке, өз қалпымен жүретін, бірақ сонысын білмей басқаның кемшілігін айтып тұрған бейне. Түйенің мойны — ірі, иір келетін табиғи пішін. Яғни біреудің табиғи ерекшелігін кемшілікке балау, ал өз бойындағы қисықты көрмеу әшкереленеді. Бұл салыстыру арқылы халық адамға кішіпейіл болуды, өзін-өзі тануды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында біреуді орынсыз сынайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, өз міндетін дұрыс атқармай жүрген қызметкер әріптесін ұсақ қателігі үшін көпшілік алдында мінесе, оған осы мақал дәл келеді. Ол адамға «алдымен өз жұмысыңды ретте» деген ой береді.
Túıe moınyn ıir deıdi.