Жоғалып табылған мал олжа,
Ауырып жазылған жан олжа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жоғалып кеткен малдың қайта табылуы да, ауырып жатқан адамның сауығып кетуі де — үлкен қуаныш. Астарлы мағынасы: адам кейде бұрынғы бар нәрсенің қадірін жоғалтқанда немесе қауіптен аман шыққанда ғана терең сезінеді. Мал — күнкөріс көзі, жан — ең қымбат байлық. Сондықтан жоғалған дүниенің табылуы да, сырқат жанның жазылуы да олжаға теңеледі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «мал» — тек төрт түлік емес, тұрмыс-тіршіліктің, дәулет пен берекенің белгісі. Ал «жан» — адамның өзі, денсаулығы мен өмірі. «Олжа» сөзі мұнда күтпеген пайданың, қуанарлық табыстың бейнесі ретінде қолданылған. Яғни халық үшін малдың да, деннің де орны бөлек екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, бір отбасы көптен бері таба алмай жүрген құжатын қайта тауып алса, қатты қуанады; немесе ұзақ емделген адам дертінен айығып, қалыпты өмірге оралса, бұл да үлкен олжа болып саналады. Мақал адамды бардың қадірін білуге, денсаулықты бірінші орынға қоюға үйретеді.
Aýyryp jazylǵan jan olja.