Жерін қорлаған жерленбей қалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өз жерін, елін, атамекенін қорлап, қадірлемеген адам ақырында қадірсіз қалады деген ой. Астарлы мағынасы тереңірек: туған жерін сыйламаған, ел намысын аяққа басқан кісі халық алдында абырой таппайды, жақсылыққа да, құрметке де ие болмайды. Қазақ түсінігінде жер — тек мекен емес, ұрпақтың ырысы, елдіктің белгісі. Сондықтан жерге жасалған қиянат, оны менсінбеу — өз тамырыңды мойындамаумен тең.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер» сөзі атамекенді, елді, халықтың ырыс-құтын бейнелейді. Ал «қорлау» — жерді ластау, бүлдіру ғана емес, оны құрметтемей, құнын түсіру. «Жерленбей қалады» деген тіркес адамға ең соңғы құрметтің де бұйырмауын меңзейді. Яғни, елін сыйламаған жанның артында жақсы ат қалмайды, жұрттың батасы да болмайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал экологияны қорғау, туған өлкені қадірлеу, ел мүддесіне қарсы шықпау сияқты жағдайларда айтылады. Мысалы, біреу ауылдағы өзенді қоқыспен ластаса, үлкендер: «Жерін қорлаған жерленбей қалады» деп ескертуі мүмкін. Бұл сөз адамды жауапкершілікке, туған жерге жанашыр болуға шақырады.